Een kraal in de neus, een knoopje dat is doorgeslikt, een zandkorrel in het oog — kinderen weten ongelofelijk creatieve manieren te vinden om kleine dingen op rare plekken te krijgen. Bijna alles loopt goed af, maar twee categorieën zijn echt anders: knoopcelbatterijen en kleine magneten. Daar wacht je niet één minuut mee.
Wat hieronder volgt: wat je wel en niet doet bij een ingeslikt voorwerp, wanneer iets in oog of neus zelf eruit kan en wanneer naar de huisarts, en welke situaties direct naar de spoedeisende hulp moeten.
Ingeslikt voorwerp — eerste check
Als je kind iets heeft ingeslikt, blijft het meestal rustig — het kan praten, ademen normaal door, en eventuele paniek komt vooral uit angst voor jou. Volgens Thuisarts.nl komt 80 tot 90 procent van de ingeslikte voorwerpen vanzelf in de poep eruit, meestal binnen drie à vier dagen. Wat het meest gemoedsrust geeft: wat is het precies, en wanneer is het gebeurd.
De eerste twee minuten check je drie dingen. Ademt je kind normaal door, kan het praten, en is er geen hoesten dat aanhoudt? Als alles drie keer ja is, is het object waarschijnlijk al voorbij de luchtpijp en in de maag. Dan is direct gevaar geweken. Als je kind ineens hoest, blauw verkleurt of niet meer kan praten, dan zit het object in de luchtpijp — dat is een ander verhaal en vraagt direct 112 plus de Heimlich-greep (zie verderop).
Knoopcelbatterij — direct naar de spoedeisende hulp
Een knoopcelbatterij (de platte ronde batterijtjes uit afstandsbedieningen, hoorapparaten, kleine speelgoedjes, autosleutels) is een uitzondering die geen minuut wachten verdraagt. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum kan zo'n batterij binnen twee uur in de slokdarm chemische brandwonden veroorzaken. Voor advies: ga direct naar de SEH.
Bel 112 of ga rechtstreeks naar de spoedeisende hulp als je vermoedt dat je kind een knoopcelbatterij heeft ingeslikt — ook als het kind helemaal vrolijk is en niets lijkt te merken. Doe een röntgenfoto laten maken, daar zie je zo'n batterij meteen op. Hetzelfde geldt voor magneetballetjes en sterke magneten (twee of meer): die kunnen aan beide kanten van een darmwand klemmen en daardoor de wand doorbreken — chirurgische ingreep nodig. Eén magneet alleen is meestal niet erg, twee of meer is een SEH-situatie.
Onschuldige inslikkers — wat doe je dan
Een muntje, een knoopje, een speelgoedonderdeel zonder batterij of magneet, een kraaltje — meestal komt het er via de natuurlijke weg uit. Je kunt de eerstvolgende dagen de luiers of de toiletbezoeken even nakijken en het object er bij vinden. Dwing je kind niet om te braken, geef geen zout water en stop geen vingers in de keel. Dat geeft alleen extra risico op verstikking of slokdarmschade.
Wat wel mag: gewoon eten en drinken, normaal speel-ritme. Bel je huisarts wel binnen 24 uur als: het object groter is dan 2 centimeter (kan vastlopen), als het scherp is (open veiligheidsspeld, naald, glasscherf), als je kind buikpijn krijgt of begint te braken, of als je niet zeker weet wat het was. Voor de zekerheid een telefoontje is altijd goed — assistente kan in vijf minuten bepalen of een röntgenfoto nuttig is.
Verslikt of stikt — Heimlich-greep
Een ander verhaal is verstikking: iets blokkeert de luchtpijp, niet de slokdarm. Het kind kan niet praten, niet hoesten, of hoest schril en wordt blauw. Dit is een levensbedreigende situatie. Stap 1: bel 112 (of laat iemand bellen). Stap 2: directe ingreep.
Voor een kind ouder dan 1 jaar: ga achter het kind staan, sla je armen om de buik net boven de navel, één hand tot vuist, andere hand eroverheen. Geef vijf snelle drukkende stoten naar binnen en omhoog. Daarna vijf rugklappen tussen de schouderbladen. Wissel af tot het object eruit komt of professionele hulp er is.
Voor een baby onder 1 jaar: leg de baby met buik naar beneden op je onderarm, hoofd lager dan het lichaam. Geef vijf stevige (maar gedoseerde) klappen met de muis van je hand tussen de schouderbladen. Dan baby omdraaien op de andere arm en vijf borstcompressies geven (twee vingers op het borstbeen, een derde van de borstkasdiepte). Wisselen tot het object loskomt. Een korte uitlegfilm op de site van Rode Kruis Nederland laat de juiste handgrepen duidelijk zien — een keer kijken voor het nodig is, is geen overdreven luxe.
Iets in het oog — meestal traan en spoel
Een zandkorrel, een wimper, een stukje plant — een vreemd voorwerp in het oog is meestal binnen vijf minuten opgelost. De natuur lost dit op met tranen die het naar de binnenste ooghoek voeren. Wat helpt: laat je kind een paar minuten knipperen, niet wrijven, en spoel daarna voorzichtig met fysiologisch zout (steriele zoutoplossing uit een flesje) of lauw schoon water. Een waterstraal van de kraan via een schoon kopje werkt prima.
Naar de huisarts (of bij ernstige klachten direct de SEH) ga je bij: iets dat duidelijk in het oog vastzit (metaalsplintertje, glassplintertje, vishaakje), chemische stoffen in het oog (eerst 15 minuten spoelen met lauw water, dan bellen), aanhoudende pijn na 30 minuten zonder zichtbaar object, of een rood, gezwollen oog dat de volgende dag niet beter wordt. Een verwonding aan het oogwit zelf — een schrammetje van een nagel of takje — kun je laten checken bij de huisarts om een oogheelkundige beoordeling te krijgen.
Iets in de neus — kraal, erwt, papierprop
Iets in de neus is een klassieker, vooral bij peuters en kleuters. Een kraal, een erwt, een stukje papier — alles kan erin. Wat NIET doet: met een pincet er induwen om hem te grijpen — dan duw je hem meestal dieper. Wat WEL kan: laat je kind één keer flink snuiten, met het andere neusgat dichtgehouden. Soms komt het eruit. Als je het object net ziet zitten in de neuspoort kun je voorzichtig met een afgeronde haak of een gebogen paperclip proberen, maar alleen als het echt zichtbaar net binnen is en je rustig bent.
Bel anders de huisarts of de huisartsenpost. Zij hebben een speciale haak en kunnen het in twee minuten verwijderen. Niet lang aanmodderen — een object dat dieper raakt, geeft meer verzwakking en infectie-risico. Voor knoopcelbatterijen in de neus: ook hier direct SEH, niet wachten — een batterij in de neus geeft binnen uren ernstige beschadiging van het neusslijmvlies.
Iets in het oor
Een kraaltje, watje of klein speelgoedonderdeeltje in het oor: doe niets met pincetten, haken of vingertoppen. Het gehoorkanaal is gevoelig en je duwt het object makkelijker dieper. Houd het hoofd schuin met het betreffende oor naar beneden en geef een rustige tik tegen de schedel — soms komt het er zo uit. Anders: huisarts. Bij een levend insect in het oor: druppel een paar druppels lauwe babyolie of olijfolie in het oor, dat verstikt het insect en kan helpen het uit te spoelen. Daarna laten checken.
Belangrijk: nooit een wattenstaafje gebruiken om iets uit het oor te halen — dat duwt het juist verder. En oren reinig je sowieso niet met staafjes, ook zonder voorwerp erin.
Wat je doet bij chemische stoffen — schoonmaak en medicijn
Een aparte categorie: een kind dat schoonmaakmiddel, medicijn of een onbekende stof binnen heeft gekregen. Hier geldt direct contact opnemen met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via 030-274 88 88 (24/7 bereikbaar). Houd de verpakking bij de hand bij het bellen — zij vragen naar de exacte stof, de hoeveelheid en het tijdstip. Niet zelf laten braken (dat kan extra schade geven bij bijtende stoffen), niet melk of water geven zonder eerst advies.
Voor specifiek ingeademde damp (bleek-met-azijn-mix, schoonmaakdamp in een afgesloten ruimte): direct naar de buitenlucht, ramen openen, en bellen. Een kind dat hoest of kortademig wordt na een chemisch contact: 112. Voorkomen is het belangrijkst: schoonmaakmiddelen altijd in originele verpakking, niet in oude limonadeflessen, en op een hoge of afsluitbare plek. Medicijnen idem — kindersloten op medicijnkastjes zijn 5 euro en de meeste hervergiftigingen gebeuren bij medicijnen van opa en oma die op de logeerkamer-nachtkastje liggen.
Wat je in huis hebt
Een paar dingen die handig zijn voor deze situaties: een flesje fysiologisch zout (steriele zoutoplossing) voor oog en neus, een paar wegwerphandschoentjes (handig bij neus), een werkende zaklamp om in oor/neus te kijken, en een telefoonkaartje met het nummer van de huisartsenpost en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (030-274 88 88) voor vragen over wat een kind heeft binnen gekregen.
Knoopcelbatterijen en kleine magneten thuis: bewaar ze op een plek waar peuters echt niet bij kunnen — een afsluitbaar laatje, niet de bovenkant van een kast (klimmen ze ook overheen). Vervang batterijen in afstandsbedieningen alleen als de kinderen er niet bij zijn. Voor het volledige overzicht van EHBO-basis en preventie: de basis-EHBO voor ouders en, voor situaties waarbij je kind een grotere val of klap heeft gehad, hoofdwond bij kinderen — wanneer is het ernstig.
Belangrijk om te weten
De informatie in dit artikel is algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten: neem contact op met je huisarts, de Huisartsenpost (HAP) of de jeugdverpleegkundige van de JGZ.
Deze instanties kunnen helpen voor advies:
- Thuisarts.nl — betrouwbare medische info van NHG/huisartsen
- Huisarts of HAP — bel je eigen huisarts of de HAP (avond/weekend)
- JGZ jeugdverpleegkundige — via consultatiebureau of schoolarts
Bij acute zorgen of een levensbedreigende situatie: bel direct 112.
