Een kind dat warm aanvoelt en lusteloos op de bank ligt, brengt vrijwel elke ouder in dezelfde gedachte: hoe heet is hij of zij eigenlijk, en moet ik daar nu iets mee? Koorts is bij kinderen tegelijk heel gewoon en heel onrustig om te zien. De vraag is meestal niet of het koorts is, maar wanneer een telefoontje naar de huisarts nodig is en wanneer je rustig kunt afwachten.
Wat hieronder volgt: hoe je de temperatuur eerlijk meet, welke waarden bij welke leeftijd thuishoren, en bij welke signalen je echt niet meer moet wachten.
Wanneer spreken we van koorts
Van koorts is sprake bij een lichaamstemperatuur boven 38,0 °C, gemeten in de billen (rectaal) of in het oor met een goed werkende oorthermometer. Onder de oksel of in de mond wordt minder betrouwbaar bij jonge kinderen. Volgens Thuisarts.nl is een waarde tussen 37,5 en 38,0 °C nog geen koorts maar verhoging, en boven 39,5 °C noemen we het hoge koorts. Een gezond lichaam laat de temperatuur door de dag wat op- en neergaan, dus eenmalig 37,8 zegt nog niet veel.
Belangrijker dan het exacte getal is hoe je kind eruit ziet en doet. Een kind met 38,5 dat normaal speelt, drinkt en reageert, is iets totaal anders dan een kind met 38,5 dat sloom hangt, niet kijkt en niet wil drinken. Het thermometer-getal is een eerste signaal, geen losse diagnose.
Hoe je het beste meet
Onder de zes jaar is rectaal meten met een digitale thermometer het meest betrouwbaar. Doe een dunne laag vaseline op de punt, leg je kind op de zij of buik, schuif zachtjes ongeveer twee centimeter in en wacht het signaal af. Voor kinderen boven de zes jaar is een oorthermometer of voorhoofdthermometer praktischer en goed genoeg, mits het apparaat schoon is en goed is gebruikt.
Doe een tweede meting tien minuten later als het getal je verbaast — een oorthermometer die niet goed in het oor zit, geeft makkelijk een graad verschil. Meet niet vlak na een warm bad of na fysieke inspanning, dan zit het getal automatisch hoger.
Baby's onder de drie maanden — altijd bellen
Voor baby's onder de drie maanden geldt een strikte regel die door Thuisarts.nl en het Nederlands Huisartsen Genootschap wordt aangehouden: koorts boven 38,0 °C is altijd reden om dezelfde dag contact op te nemen met de huisarts of buiten kantooruren met de huisartsenpost. Het maakt niet uit hoe vrolijk je baby lijkt — bij zulke jonge kinderen kan een infectie sneller ernstig worden. Bel dus, ook als je twijfelt.
Voor baby's tussen drie en zes maanden geldt iets soepeler: bij koorts hoger dan 39,0 °C dezelfde dag bellen, en bij koorts die langer dan 24 uur duurt sowieso. Onder de 39,0 mag je een dag aankijken mits het kind drinkt en reageert.
Peuters, kleuters en oudere kinderen
Voor kinderen vanaf zes maanden geldt een algemenere lijn: één tot twee dagen koorts hoort bij een onschuldig virusje en is meestal geen reden tot zorg. Het lichaam doet zijn werk en de koorts gaat vanzelf weer weg. Wat helpt: rust, vaak kleine slokjes drinken (water, melk, dunne thee), lichte kleding, niet ondertoedekken. Paracetamol op de juiste dosering kan, maar alleen als je kind echt last heeft van de koorts — niet om het getal te onderdrukken.
Bel je huisarts in deze leeftijdsgroep als de koorts langer dan drie dagen duurt, als de temperatuur boven 40,0 °C komt en niet zakt, of als je kind in het algemeen zienderogen achteruit gaat. Eén dag 39,5 is meestal niet erg, vier dagen 39 op rij is wel een teken om te overleggen.
Alarmsignalen — direct contact of 112
Een paar signalen zijn altijd reden voor direct contact met de huisartsenpost of 112, ongeacht het thermometer-getal:
- Een kind dat niet meer wakker te krijgen is, suf reageert of niet meer gericht kijkt.
- Vlekjes op de huid die niet wegdrukken als je er met een glas op duwt (mogelijk meningokokken-uitslag).
- Snelle, oppervlakkige ademhaling, het kind hapt naar lucht of de borstkas wordt zichtbaar ingetrokken bij ademen.
- Stuipen (kortdurende epileptische beweging) of bewusteloosheid, ook als het maar enkele seconden duurt.
- Een baby onder de drie maanden met koorts — altijd bellen, ook zonder andere signalen.
- Een kind dat niet meer wil drinken en al uren droge mond, geen plas en ingevallen ogen heeft.
Voor advies: bel. De huisartsenpost is daar voor — een ouder die belt om een kind dat achteraf "gewoon" een virus blijkt te hebben, is geen probleem voor de assistente. Een ouder die niet belde bij iets wat ernstiger bleek, is dat wel.
Wat doet paracetamol wel en niet
Paracetamol verlaagt het koorts-getal en haalt vaak wat ongemak weg. Het maakt een kind niet sneller beter — de infectie verdwijnt vanzelf — maar het kan helpen om beter te drinken en te slapen. Dosering altijd op gewicht, niet op leeftijd. Voor een kind van vijftien kilo is dat 150 mg, voor een kind van twintig kilo 200 mg, herhaalbaar elke vier tot zes uur, maximaal vier keer per 24 uur. De exacte dosering staat op de verpakking of vraag de apotheker.
Wat je niet moet doen: ibuprofen geven als het kind weinig drinkt of overgeeft (dat geeft maagklachten), aspirine of acetylsalicylzuur geven (verboden onder de zestien jaar), of paracetamol blind elke drie uur geven om het getal laag te houden. Koorts heeft een functie — het is hoe het lichaam infecties bestrijdt. Onderdrukken doe je alleen als je kind er echt last van heeft.
Wanneer is het meer dan een virusje
Sommige signalen wijzen op een infectie die meer aandacht nodig heeft. Een hardnekkige hoest met kortademigheid kan op longontsteking wijzen, vooral als de koorts na een paar dagen ineens weer omhoog schiet. Een pijnlijk oor, vooral als het kind aan dat oor trekt, kan een oorontsteking zijn. Pijn bij plassen plus koorts wijst op een blaasontsteking, zeker bij meisjes. Stijve nek met koorts en hoofdpijn is altijd reden voor direct contact.
Een kind dat ondanks koorts vrolijk speelt en eet, heeft meestal een onschuldig virus en is in een dag of twee weer fit. Een kind dat zienderogen zieker wordt — bleker, slomer, minder reactief — vraagt om een telefoontje, of het nu donderdagmiddag is of zondagavond. Voor situaties tijdens vakantie kan de hitte het beeld ook beïnvloeden: zie slapen bij warm weer op vakantie voor hoe je dan onderscheid maakt tussen koorts en oververhitting.
Koortsstuipen — schrikbarend, meestal onschuldig
Bij ongeveer 2 tot 5 procent van de kinderen tussen 6 maanden en 5 jaar komt een koortsstuip voor: bij een snelle stijging van de koorts wordt het kind plotseling stijf, schokt met armen en benen, of verliest even het bewustzijn. Het duurt meestal één tot drie minuten en stopt vanzelf. Voor ouders is het buitengewoon schrikken — maar de meeste koortsstuipen zijn onschuldig en hebben geen blijvende gevolgen.
Wat doe je als het gebeurt: leg je kind op een vlakke plek op de zij (stabiele zijligging), houd het niet vast om de stuip te stoppen (dat lukt niet en kan blessures geven), verwijder gevaarlijke voorwerpen in de buurt, en kijk op de klok zodat je weet hoe lang het duurt. Stuip korter dan vijf minuten en eenmalig: bel je huisarts of de huisartsenpost ter geruststelling en advies. Stuip langer dan vijf minuten, een tweede stuip binnen 24 uur, of een eerste stuip onder de 6 maanden of boven de 5 jaar: direct 112. Een kind dat na de stuip een paar minuten suf is, is normaal — als die sufheid uren aanhoudt is het wel reden voor contact.
Wat je in huis hebt voor koorts
Een rustige voorbereiding maakt het verschil tussen midden in de nacht zoeken en gewoon doen wat nodig is. Wat je in elk geval thuis wil hebben: een werkende digitale thermometer (rectaal of oor, controleer ook de batterij), een potje paracetamol-zetpillen of -drank in de juiste leeftijdsdosering, een doos met dunne washandjes voor verkoelen, en het telefoonnummer van je huisarts en de huisartsenpost zichtbaar bij de telefoon of op de koelkast. Voor uitgebreidere preparatie staat de basis-EHBO voor ouders klaar.
Op de huisartsenpost krijg je 's avonds en in het weekend ook telefonisch advies — bellen kost je vijf minuten en geeft vaak meteen rust. Zoek "huisartsenpost" plus je gemeente om het nummer in te slaan voor het nodig is.
Belangrijk om te weten
De informatie in dit artikel is algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten: neem contact op met je huisarts, de Huisartsenpost (HAP) of de jeugdverpleegkundige van de JGZ.
Deze instanties kunnen helpen voor advies:
- Thuisarts.nl — betrouwbare medische info van NHG/huisartsen
- Huisarts of HAP — bel je eigen huisarts of de HAP (avond/weekend)
- JGZ jeugdverpleegkundige — via consultatiebureau of schoolarts
Bij acute zorgen of een levensbedreigende situatie: bel direct 112.
