Ergens begin mei begint het te kriebelen: wanneer is moederdag ook alweer? Je wilt het niet vergeten, maar de datum verschuift elk jaar een beetje. En als je er even bij stilstaat: waarom valt dat eigenlijk altijd op zondag, en waar komt de hele dag vandaan?
Wanneer is moederdag in Nederland?
In Nederland valt moederdag altijd op de tweede zondag van mei. Dat is al zo sinds de jaren twintig van de vorige eeuw, toen de Nederlandse bloemistenbond de datum hier introduceerde. De dag verschuift mee met de kalender, dus het is geen vaste datum maar een vaste positie in de maand.
Voor de komende jaren weet je het nu alvast:
- 2026: zondag 10 mei
- 2027: zondag 9 mei
- 2028: zondag 14 mei
- 2029: zondag 13 mei
- 2030: zondag 12 mei
In België geldt dezelfde regel: tweede zondag van mei. Met één opvallende uitzondering. In Antwerpen vieren ze moederdag op 15 augustus, de dag van Maria-Hemelvaart. Die traditie gaat terug op de verering van Maria als moeder, en is in Antwerpen en directe omgeving nooit verschoven naar mei. Wie familie heeft in Antwerpen weet dus: twee keer per jaar bellen of langskomen.
Waarom valt moederdag op zondag?
Het antwoord is prozaïsch: omdat iedereen dan thuis is. Toen moederdag in de vroege twintigste eeuw populair werd, was zondag de enige dag dat de meeste vaders niet werkten, kinderen niet naar school hoefden en winkels dicht waren. Een doordeweekse datum zou betekenen dat de halve familie op kantoor zat of in de klas.
Een zondag heeft ook iets rustigs. Je kunt uitslapen, ontbijt op bed brengen, een wandeling maken. Al die dingen die moederdag tot moederdag maken, werken simpelweg niet op een dinsdag om half acht 's ochtends tussen schooltas en gymkleren door.
Moederdag in andere landen
De datum die wij kennen, is bij lange na niet overal hetzelfde. Een paar voorbeelden laten zien hoe verschillend landen hiermee omgaan.
In het Verenigd Koninkrijk heet het van oudsher Mothering Sunday en valt het op de vierde zondag van de vasten, drie weken voor Pasen. Dat betekent dat de datum soms al in maart valt. In de Verenigde Staten is het net als bij ons de tweede zondag van mei, een datum die daar in 1914 officieel werd vastgelegd.
In Spanje wordt moederdag een weekje eerder gevierd dan in Nederland: de eerste zondag van mei. In Frankrijk juist later, op de laatste zondag van mei. Valt die samen met Pinksteren, dan schuift de dag door naar de eerste zondag van juni. En in Thailand is moederdag gekoppeld aan de verjaardag van de koningin-moeder, op 12 augustus. Een vaste datum dus, midden in de zomer.
Het is een van die dingen waar je pas bij stilstaat als je een vriendin in het buitenland hebt die appt: "waarom zeg je nu al gefeliciteerd?"
De oorsprong: van de oude Grieken tot Anna Jarvis
Moeders vieren is geen nieuw idee. De oude Grieken hadden al een lentefestival voor Rhea, de moeder van de goden. De Romeinen hadden iets soortgelijks voor Cybele. En in de middeleeuwse kerk ontstond Mothering Sunday, de dag waarop gelovigen terugkeerden naar hun "moederkerk" — de kerk waar ze gedoopt waren. Kinderen die ver van huis werkten, gingen die dag vaak naar hun moeder.
De moederdag die wij vieren, is echter jonger en heeft één duidelijke grondlegger: Anna Jarvis, een Amerikaanse vrouw uit West Virginia. Haar eigen moeder had in de negentiende eeuw vrouwengroepen georganiseerd die zieken verzorgden en tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog gewonden aan beide kanten hielpen. Toen die moeder in 1905 overleed, wilde Anna haar blijvend eren.
Op 10 mei 1908 organiseerde Jarvis de allereerste moderne moederdagviering in een kerk in Grafton, West Virginia. Ze deelde witte anjers uit, de lievelingsbloem van haar moeder. Het idee sloeg aan. Binnen een paar jaar werd moederdag in staat na staat een officiële dag. In 1914 maakte president Woodrow Wilson het een nationale feestdag.
Hoe werd het een dag voor iedereen?
Vanuit de Verenigde Staten waaide moederdag snel over naar Europa. In Nederland pikte de bloemistenbond het idee op rond 1925. Dat is geen toeval: moederdag was vanaf het begin goed voor de bloemenhandel, de wenskaartenindustrie en later ook de chocoladefabrikanten.
En daar zit de ironie. Anna Jarvis, de vrouw die moederdag bedacht, heeft het einde van haar leven gevochten tegen wat het was geworden. Ze vond de commercialisering een belediging van haar moeder en van het hele idee. Ze klaagde bedrijven aan die haar term gebruikten, werd gearresteerd op een moederdagbijeenkomst waar ze protesteerde tegen bloemenverkopers, en gaf haar spaargeld uit aan juridische strijd. Ze stierf in 1948, blut, in een verzorgingshuis. Sommige biografen vermelden dat die laatste jaren betaald werden door precies de bloemisten en kaartenmakers waar ze zich tegen had verzet.
Een verhaal dat blijft hangen. Niet om de dag te bederven, maar als herinnering dat de bedoeling simpeler was dan de etalage suggereert: even stilstaan bij je moeder, in welke vorm dan ook.
Hoe vieren we het nu?
Een ontbijt op bed. Een bloem uit de tuin. Een tekening met drie armen per persoon, een hart dat scheef zit, en de letters "mama" in vijf verschillende kleuren. De meeste moeders hebben aan dat soort dingen genoeg, en vaak zijn ze het mooist.
Als je wat meer inspiratie wilt: een overzicht met ideeën om moederdag samen door te brengen helpt op weg, van ontbijtplannen tot dagprogramma's met verschillende leeftijden. Voor kinderen die graag met hun handen werken, staan er vijfentwintig knutselideeën voor moederdag klaar, van simpele peuterknutsels tot iets voor groep 7. Wie iets wil maken dat blijft staan op de vensterbank, vindt bij twintig zelfgemaakte cadeautjes genoeg om uit te kiezen. En wie mama of oma wil verrassen met iets op rijm, kijkt even bij twintig moederdaggedichten en versjes.
Of het nu de tweede zondag van mei is, of 15 augustus in Antwerpen: de dag zelf is eigenlijk een excuus. Een aanleiding om iets te maken, iets te zeggen, of gewoon wat langer aan tafel te blijven zitten dan normaal.
