Boekentips voor kinderen per leeftijd (4-12 jaar)

"Heb jij een leuk boek?" is een van die vragen die je in de bibliotheek het liefst doorspeelt naar een medewerker. Want wat past bij een kind van vijf is voor een kind van tien ontzettend saai, en andersom. Hieronder een overzicht per leeftijdsgroep, met titels die echt bestaan en bij Nederlandse gezinnen al jaren hun plek vinden.

4 tot 6 jaar: prentenboeken met een sterk beeld

Kinderen in deze leeftijd lezen nog niet zelf, of net beginnend. Ze leven van het voorlezen. Wat werkt: boeken met duidelijke platen, herhalende zinnen en personages waar ze verliefd op worden. Een verhaal van vijf minuten is vaak al lang genoeg.

Herhaling is hun favoriet. Reken erop dat hetzelfde boek vijftien keer gelezen wordt. Dat hoort erbij en is goed voor taalverwerving. Ze pikken de zinnen op, vullen zelf aan, en voelen zich trots dat ze "de woorden kennen".

Titels die het bij vrijwel elk kind doen:

• Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt, korte verhaaltjes die eindeloos goed blijven.
• Dikkie Dik van Jet Boeke, over de onverstoorbare rode kater.
• Kikker-boeken van Max Velthuijs, met verrassend grote emoties in eenvoudige taal.
• Rupsje Nooitgenoeg van Eric Carle, ook in Nederlandse vertaling een klassieker.
• Pluk van de Petteflet (voor het einde van deze leeftijd) van Annie M.G. Schmidt, als voorleesboek in afleveringen.

6 tot 8 jaar: eerste zelfleesboeken

Groep 3 en 4. Je kind is net technisch aan het lezen, maar wil ook niet meer als een kleuter behandeld worden. Dit is de meest kwetsbare leesfase: te moeilijke boeken haken af, te makkelijke boeken voelen baby-achtig. Zoek boeken met korte hoofdstukken, grote letters, veel illustraties en een verhaal dat toch spannend genoeg is.

Voorlezen blijft belangrijk in deze fase. Zelf leest je kind korte boekjes, jij leest voor uit langere verhalen met meer woordenschat.

Aanraders voor deze leeftijd:

• Dolfje Weerwolfje van Paul van Loon, de instapperreeks naar spannende boeken.
• Jill-boeken van Mirjam Oldenhave, als je kind van paarden houdt.
• De Gorgels van Jochem Myjer, lekker voor voorlezen en voor zelflezers met iets meer lef.
• Het Achterhuis-achtige zoekboeken van Thé Tjong-Khing (Waar is de taart?), geen tekst maar eindeloos kijkplezier.
• Mees Kees van Mirjam Oldenhave, over de gekste meester van Nederland.

8 tot 10 jaar: dikkere boeken en series

Groep 5 en 6. Veel kinderen lezen nu vlot en kunnen langere boeken aan. Dit is ook de leeftijd waarop series zich vastbijten. Als boek één bevalt, zijn boek twee tot zeven gewoon onderhanden werk. Ideale periode om veel leeskilometers te maken.

Houd rekening met grote verschillen binnen deze groep. De ene tienjarige verslindt een boek van driehonderd pagina's, de andere is blij met een stripalbum en een korte tekst. Beide zijn lezers.

Deze doen het vaak goed:

• Foeksia de miniheks-reeks van Paul van Loon, voor wie nog niet klaar is voor Dolfje maar meer wil dan simpele boekjes.
• Dummie de Mummie van Tosca Menten, grappig en met genoeg vaart voor niet-lezers die het toch proberen.
• Gouden Gids-achtige weetjes- en gekke-feitenboeken, prima voor kinderen die verhalen saai vinden.
• De waanzinnige boomhut van Andy Griffiths (vertaald), vol idiote illustraties en korte scènes.
• Het grote boek van Madelief van Guus Kuijer, als je kind klaar is voor iets met meer diepgang.

10 tot 12 jaar: op weg naar jeugdboeken

Groep 7 en 8. Je kind wordt een voorlezer van zichzelf, een kritische lezer, iemand met uitgesproken smaak. Boekjes uit vorige fases voelen kinderachtig. Tegelijk is echt jeugdboek (young adult) vaak nog te zwaar qua thema's. De overgang naar dikke romans gebeurt hier.

Wat werkt in deze fase: hoofdpersonen van ongeveer hun eigen leeftijd, realistische situaties met af en toe een flinke portie drama of humor, en series die binding scheppen. Praat niet negatief over wat ze kiezen. Een kind dat zes Geronimo Stilton-boeken achter elkaar leest, leest nog steeds.

Suggesties voor deze leeftijd:

• De Hoe overleef ik…-reeks van Francine Oomen, een feest van herkenning voor veel meiden in groep 7 en 8.
• De Grijze Jager van John Flanagan (vertaald), fantasy-avonturen met dikke delen waar veel lezers in duiken.
• Kees de jongen van Theo Thijssen (bij gevorderde lezers), een Nederlandse klassieker die nog steeds werkt.
• Boeken van Jacques Vriens, zoals Achtste-groepers huilen niet, herkenbaar voor kinderen die bijna naar de middelbare gaan.
• Non-fictie zoals de boeken van Bibi Dumon Tak over dieren, voor lezers die liever echt dan verzonnen lezen.

Wat je doet als je kind niet wil lezen

Soms werkt geen van de boeken hierboven. Je kind pakt een titel, legt hem na vijf minuten weg, zegt dat het stom is. Dan ligt het vaak niet aan het boek maar aan het moment of de hoek. Probeer strips (Suske en Wiske, Donald Duck, Jommeke). Probeer luisterboeken in de auto. Probeer tijdschriften zoals Okki of National Geographic Junior. Dat alles telt.

Het helpt om lezen niet apart te zetten, maar te verbinden met wat je kind al leuk vindt. Houdt je kind van dieren? Dan leest het misschien eerder een weetjesboek dan een roman. Houdt je kind van knutselen? Dan werken werkboekjes met leesopdrachtjes en puzzels soms beter dan een gewoon boek. Meer achtergrond over hoe je lezen überhaupt aantrekkelijker maakt, staat in het artikel over leesplezier stimuleren bij kinderen.

Hoe je als ouder bij de tijd blijft

De jeugdliteratuur is groot en verandert snel. Je hoeft echt niet alles gelezen te hebben om je kind te adviseren. Bibliotheekmedewerkers weten wat er goed loopt, en kinderboekwinkels hebben vaak een tafel met nieuw werk. Vraag er gewoon naar. Meer dan de helft van de ouders loopt een bibliotheek binnen zonder te zeggen wat ze zoeken, terwijl dat precies is waar medewerkers goed in zijn. Hoe je van zo'n bezoek een vast uitje maakt, staat bij tips voor de bibliotheek met kinderen.

Nog iets: ga niet te snel op recensies of bestsellerlijsten af. Wat bij de buren werkt, werkt niet automatisch bij jouw kind. Laat je kind zelf rondsnuffelen, laat het boeken pakken en terugleggen, en neem thuis drie titels mee. Twee zijn een miskleun, één raakt doel. Volgende week hetzelfde spelletje. Zo bouw je langzaam een lezer op.