Een kind dat net thuiskomt van het schoolplein op een dag van 32 graden, met een rode kop en een leeg drinkflesje, heeft geen behoefte aan een preek over water. Het wil iets koels, iets lekkers, en het liefst zelf kiezen. Goed nieuws: een paar simpele dingen in de koelkast en in de vriezer maken van zo'n middag een klein zomerproject. En je hoeft echt geen ijscoman te zijn om dit te doen.
Voor wie kleinere kinderen heeft: voor peuters en kleuters schreven we een aparte versie met meer focus op kauwveiligheid en kleinere porties, te lezen via verkoelende zomerhapjes voor peuters en kleuters. Het stuk hieronder gaat over basisschoolkinderen van vier tot twaalf, die meestal alles zelf willen pakken, snijden en in elkaar zetten.
Drinken: meer dan water, en zelf maken is leuk
Water blijft nummer één op een hete dag, en zeker tussen ongeveer elf en vier uur 's middags is het de enige drank die echt helpt. Maar puur water uit de kraan vinden kinderen na het derde glas vaak saai, en dan beginnen ze minder te drinken precies op het moment dat het juist meer moet. Een trucje dat bijna altijd werkt: maak er "spa-water" van. Een grote kan of glazen fles, ijsblokjes erin, een paar plakjes komkommer en een takje verse munt. Tien minuten laten staan en het smaakt naar iets duurs uit een hotel. Kinderen vinden het meestal grappig dat het er zo uitziet en drinken er twee glazen van zonder dat je iets hoeft te zeggen.
Een tweede tip die het in onze keuken altijd doet: bevroren druiven of bevroren bessen in plaats van ijsblokjes. Je legt ze 's ochtends even op een schaaltje in de vriezer, en tegen drieën heb je natuurlijke ijs-bommetjes die je glas water koud houden zonder het te verdunnen. Als ze smelten heb je een licht zoet vleugje fruit erin. Werkt ook goed in een glas verse muntthee die afgekoeld is.
Zelfgemaakte ijsthee is trouwens een hele simpele zomerdrank: zet 's ochtends een pot zwakke zwarte thee of muntthee, laat afkoelen, doe er een scheutje citroen en een lepeltje honing bij, en zet in de koelkast. Vier glazen voor de hele middag, geschikt voor de meeste basisschoolkinderen, en een stuk minder zoet dan kant-en-klare flessen. Ranja met een paar schijfjes sinaasappel erin mag ook af en toe, maar houd het beperkt: pure sap en frisdrank op een echt hete dag geven binnen het uur weer dorst, en daar schiet niemand iets mee op. Voor de signalen waar je op moet letten als een kind te weinig drinkt staan duidelijke aanwijzingen in het stuk over signalen van uitdroging.
Bevroren fruit als basis voor bijna alles
Als je één ding doet ter voorbereiding op een hete week, dan is het dit: koop een paar zakjes druiven, een bakje bessen, een banaan of drie en een stuk meloen. Snijd wat moet, leg in bakjes of op een plateau in de vriezer, en je hebt voor zeker vier dagen verkoelende snacks paraat. Bevroren druiven zijn voor veel kinderen een verrassing: het lijkt eerst gewoon een druif, maar als je hem in je mond stopt is hij ijskoud en heeft hij iets van een sorbet. Geef ze niet zo uit de vriezer dat ze keihard zijn; vijf minuten op het aanrecht laten ontdooien en ze zijn precies goed.
Bevroren banaan is een tweede klassieker. Pel rijpe bananen, snijd in plakken van anderhalve centimeter, leg op bakpapier in een bakje en zet in de vriezer. Een handje bevroren banaan eet als een mini-ijsje, smaakt natuurlijk zoet en kost niets. Wil je iets fancier: doe ze in de blender met een scheutje yoghurt en je hebt binnen dertig seconden een banaan-softijs. Dat is een goede activiteit voor een kind van zeven of acht dat net heeft geleerd zelf de blender te bedienen.
Plakjes ananas op een satéprikker, plat in de vriezer, geven na een paar uur iets dat verbazingwekkend goed werkt: zoet, fris, een beetje bijterig in plaats van keihard. Watermeloen-blokjes hetzelfde verhaal, al worden die wel echt hard, dus die liever vijftien minuten op kamertemperatuur laten staan. Voor algemene tips om een kind koel te houden naast eten en drinken (denk aan ventilator-positie, juiste kleding, lauw bad voor het slapen) staat een uitgebreid overzicht in praktische tips om je kind koel te houden.
Zelfgemaakte ijslolly's en popsicles
Hier wordt het pas echt leuk, want kinderen kunnen dit grotendeels zelf. IJslolly-vormpjes (van de Action of de HEMA, of die ene set die al jaren in de la ligt) zijn de hele zomer goud waard. Een paar combinaties die in de meeste keukens werken:
- Yoghurt-fruit-lolly: Griekse yoghurt, een lepel honing, gepureerde aardbei of mango, mengen, in vormpje, zes uur in de vriezer.
- Smoothie-popsicle: de smoothie die overbleef van het ontbijt, gewoon in de vormpjes gieten. Ineens is het een traktatie in plaats van een restje.
- Zuivere fruit-lolly: sinaasappelsap met kleine stukjes mandarijn erin, of pureerde watermeloen met een paar bessen.
Het hoeft niet ingewikkeld. Een kind van zes mengt prima yoghurt met een lepel jam en giet dat zelf in de vormpjes; je hoeft alleen mee te helpen met het in de vriezer leggen. En hoe gammelder de eerste lolly eruit ziet (scheef bevroren, kleurtje raar), hoe trotser ze ervan worden. Gemiddelde wachttijd is vier tot zes uur, dus 's ochtends maken voor 's middags eten werkt het beste. Vergeet niet om de vormpjes vijf seconden onder warm water te houden voordat je ze eruit haalt, anders blijft de lolly in het vormpje en blijft het stokje achter in het kind.
Lichte hapjes voor de warme uren
Tussen lunch en avondeten op een hete dag heeft niemand zin in iets warms of zwaars. Een paar dingen die makkelijk gaan en die kinderen meestal zelf willen pakken: stengels komkommer met een dipsaus van yoghurt en kruiden, plakjes meloen op een satéprikker met een blokje feta erbovenop (verrassend goed), of een fruitspies met afwisselend druif, watermeloen, ananas en aardbei. Een yoghurt-bowl met granola, een paar blauwe bessen en een lepel honing eromheen is op een snikhete dag soms zelfs een acceptabele "lunch" voor een kind dat verder geen zin heeft in een boterham.
Belangrijk om te weten: kinderen eten op extreem warme dagen vaak minder dan normaal. Dat is volkomen oké zolang ze drinken. Een dag waarop je kind drie ijslolly's, twee glazen water en een halve boterham heeft gehad is geen drama, mits het verder fit is en gewoon speelt. Tegen het einde van de middag, als de temperatuur zakt, komt de honger meestal vanzelf terug. Voor activiteiten die deze rustige hete uren goed vullen (zonder dat je kind zich verveelt of in de zon hoeft) staat een lijstje in wat te doen met kinderen bij hitte.
Wat juist niet helpt op een echt hete dag
Een paar dingen die je intuïtief misschien snackt of geeft, maar die op een hete dag juist tegenwerken. Heel zoete repen en ijsjes met veel suiker (denk: ijscomet, suikerstaaf-achtige producten) geven binnen een uur weer dorst. Kinderen drinken dan meer ranja of frisdrank, en dan zit je in een vicieuze cirkel waarin niemand goed gehydrateerd raakt. Een ijslolly van puur fruit of yoghurt werkt veel beter.
Chocolade is op zich geen ramp, maar veel chocolade voelt zwaar in de buik en geeft sommige kinderen letterlijk een warm gevoel. Zelfde geldt voor pittige hapjes: pittig eten doet je transpireren, en dat is precies niet wat je wilt op een dag waarop het lichaam het al druk heeft met afkoelen. Kruimels zout op een tomaat of komkommer mag prima, maar laat de chips en kruidige snacks even staan tot het iets afkoelt 's avonds.
En een laatste praktisch ding: hete dagen zijn ook leuke bak-dagen, mits je vroeg in de ochtend bakt of pas na zes uur 's avonds. Een batch koekjes maken voor in de vriezer (om later koud te eten) gaat prima om half negen 's ochtends. Voor recepten die kinderen zelf grotendeels kunnen uitvoeren staat een verzameling in bakken met kinderen, simpele recepten. Op het heetst van de dag laat je de oven natuurlijk uit, want anders staat de hele keuken op vijfendertig graden en is alle koelmoeite voor niets.
